اینترنت اشیا (Internet of Things یا به اختصار IoT) به اتصال وسایل و دستگاه های مختلف به اینترنت گفته می شود؛ به طوری که این دستگاه ها بتوانند اطلاعاتی را ارسال و دریافت کنند. با استفاده از این فناوری، می توانید از راه دور وضعیت دستگاه ها را بررسی کنید، آن ها را کنترل کنید یا برای انجام برخی کارها برنامه مشخصی در نظر بگیرید. بعضی از دستگاه های متصل نیز می توانند بر اساس اطلاعاتی که دریافت می کنند، بدون نیاز به دخالت مستقیم شما وظایف مشخصی را انجام دهند.
برای مثال، در یک خانه هوشمند می توانید سیستم گرمایش را به اینترنت متصل کنید و از طریق اپلیکیشن گوشی، دمای موردنظر خود را تنظیم کنید. در این حالت، سیستم با کمک سنسور دما، وضعیت محیط را بررسی می کند و بر اساس تنظیمات شما، عملکرد تجهیزات گرمایشی را تغییر می دهد. به این ترتیب، کنترل دستگاه ها و انجام برخی کارهای روزمره ساده تر می شود.
تاریخچه اینترنت اشیا
ایده اتصال دستگاه ها به یکدیگر و تبادل اطلاعات میان آن ها، چند دهه پیش از شکل گیری مفهوم امروزی اینترنت اشیا مطرح شده بود. یکی از نمونه های اولیه این فناوری در اوایل دهه ۱۹۸۰ میلادی در دانشگاه کارنگی ملون آمریکا اجرا شد. در این پروژه، گروهی از دانشجویان دانشگاه کارنگی ملون یک دستگاه فروش خودکار نوشابه (کوکاکولا) را به شبکه محلی متصل کردند تا بتوانند از طریق رایانه، وضعیت موجودی و خنک بودن نوشابه ها را بررسی کنند.
با این حال، اصطلاح «اینترنت اشیا» چند سال بعد و در سال ۱۹۹۹ مطرح شد. کوین اشتون (Kevin Ashton)، پژوهشگر و متخصص فناوری بریتانیایی، این عبارت را در یک ارائه برای شرکت پروکتر اند گمبل (P&G) به کار برد. او در این ارائه درباره استفاده از برچسب های شناسایی با امواج رادیویی (RFID) برای شناسایی و رهگیری محصولات و مدیریت بهتر زنجیره تأمین صحبت کرد.
پس از آن، پیشرفت فناوری هایی مانند ریزتراشه ها و شبکه های بی سیم باعث شد اتصال دستگاه های بیشتری به اینترنت امکان پذیر شود. به تدریج، اینترنت اشیا از یک ایده و کاربردهای محدود فراتر رفت و در حوزه هایی مانند خانه های هوشمند، صنعت، کشاورزی و حمل ونقل مورد استفاده قرار گرفت.
اینترنت اشیا چگونه کار می کند؟
اینترنت اشیا با جمع آوری اطلاعات از محیط، انتقال آن ها و پردازش داده ها کار می کند. در این فرایند، دستگاه های متصل ابتدا اطلاعاتی مانند دما، رطوبت یا حرکت را دریافت می کنند. سپس این اطلاعات از طریق شبکه (اینترنت) به بخش پردازش فرستاده می شوند تا بر اساس آن ها، فرمان لازم صادر شود یا نتیجه در اختیار کاربر قرار بگیرد.
به طور کلی، عملکرد اینترنت اشیا را می توان در چهار بخش اصلی توضیح داد:
- حسگرها و دستگاه ها: این بخش وظیفه جمع آوری اطلاعات را بر عهده دارد. برای مثال، سنسور دما، دمای محیط را اندازه گیری می کند و سنسور حرکت، جابه جایی افراد را تشخیص می دهد.
- اتصال: اطلاعات جمع آوری شده باید به بخش پردازش منتقل شوند. این ارتباط از طریق روش هایی مانند وای فای (Wi-Fi)، بلوتوث، شبکه تلفن همراه یا سایر فناوری های ارتباطی برقرار می شود.
- پردازش داده ها: در این مرحله، اطلاعات دریافتی بررسی می شوند تا مشخص شود چه اقدامی باید انجام شود. این پردازش ممکن است در یک سرور، فضای ابری یا خود دستگاه انجام شود. برای مثال، اگر دمای اتاق از مقدار تعیین شده بالاتر برود، سیستم می تواند فرمان روشن شدن تجهیزات سرمایشی را صادر کند.
- رابط کاربری و اجرای فرمان: در نهایت، نتیجه کار به کاربر نمایش داده می شود یا فرمان لازم برای اجرای یک کار به دستگاه مربوطه ارسال می شود. برای مثال، ممکن است وضعیت دمای خانه در اپلیکیشن گوشی نمایش داده شود یا سیستم به صورت خودکار تجهیزات سرمایشی را روشن کند.
برای درک بهتر، سیستم گرمایش هوشمند را در نظر بگیرید: سنسور، دمای اتاق را اندازه گیری می کند و اطلاعات را به کنترلر می فرستد. کنترلر دمای فعلی را با دمایی که کاربر تنظیم کرده مقایسه می کند. اگر دمای اتاق کمتر از مقدار تعیین شده باشد، فرمان روشن شدن سیستم گرمایش را صادر می کند. به این ترتیب، دستگاه ها بر اساس اطلاعات محیط و تنظیمات کاربر فعالیت می کنند.
کاربردهای اینترنت اشیا
اینترنت اشیا فقط برای کنترل وسایل خانه نیست و در حوزه های مختلفی مانند پزشکی، صنعت، کشاورزی و حمل ونقل نیز استفاده می شود. در هر کدام از این حوزه ها، دستگاه های متصل اطلاعاتی را از محیط یا تجهیزات جمع آوری می کنند و با ارسال این اطلاعات، امکان نظارت بهتر و انجام برخی کارها به صورت خودکار را فراهم می کنند. در ادامه، با چند مورد از کاربردهای اینترنت اشیا آشنا می شویم.
خانه و ساختمان های هوشمند
یکی از کاربردهای شناخته شده اینترنت اشیا، هوشمندسازی خانه و ساختمان است. با استفاده از این فناوری می توانید تجهیزاتی مانند چراغ ها، سیستم سرمایش و گرمایش، قفل درها و دوربین های نظارتی را به یک شبکه متصل کنید و از طریق گوشی موبایل آن ها را کنترل کنید. برای مثال، می توانید پیش از رسیدن به خانه سیستم گرمایش را روشن کنید یا وضعیت دوربین ها را از راه دور بررسی کنید.
این فناوری در ساختمان های اداری و تجاری نیز کاربرد دارد. برای نمونه، حسگرها می توانند حضور افراد را در اتاق ها تشخیص دهند تا روشنایی یا سیستم تهویه متناسب با وضعیت محیط تنظیم شود. در مدارس نیز می توان از تجهیزات متصل برای کنترل دمای کلاس ها، مدیریت روشنایی و نظارت بر بخش های مختلف ساختمان استفاده کرد.
پزشکی و حوزه سلامت
در حوزه سلامت، اینترنت اشیا امکان جمع آوری و انتقال اطلاعات مربوط به وضعیت جسمی افراد را فراهم می کند. برای مثال، برخی ساعت ها و مچ بندهای هوشمند می توانند اطلاعاتی مانند ضربان قلب و میزان فعالیت بدنی را اندازه گیری کنند و در اپلیکیشن نمایش دهند.
در مراکز درمانی نیز تجهیزات متصل می توانند اطلاعاتی مانند ضربان قلب، دمای بدن یا میزان اکسیژن خون بیماران را ثبت و برای بررسی در اختیار کادر درمان قرار دهند. این اطلاعات به پزشکان و پرستاران کمک می کند وضعیت بیمار را بهتر زیر نظر داشته باشند و در صورت مشاهده تغییرات مهم، اقدامات لازم را انجام دهند. البته این تجهیزات جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیستند.
صنعت و کارخانه ها
در کارخانه ها از اینترنت اشیا برای نظارت بر عملکرد دستگاه ها و تجهیزات تولید استفاده می شود. در این روش، حسگرهای نصب شده روی ماشین آلات اطلاعاتی مانند دما، لرزش و وضعیت عملکرد دستگاه را جمع آوری می کنند و به سامانه مرکزی می فرستند.
با بررسی این اطلاعات، می توان نشانه های اولیه خرابی یا عملکرد غیرعادی دستگاه را شناسایی کرد و پیش از توقف کامل خط تولید برای تعمیر آن اقدام کرد. همچنین، اطلاعات جمع آوری شده به مدیران کمک می کند وضعیت تجهیزات و روند تولید را بهتر بررسی و مدیریت کنند.
کشاورزی و مدیریت مزارع
اینترنت اشیا در کشاورزی به کشاورزان کمک می کند شرایط محیط و زمین را دقیق تر زیر نظر داشته باشند. برای این کار، حسگرهایی در خاک یا بخش های مختلف مزرعه نصب می شوند تا اطلاعاتی مانند رطوبت و دمای خاک را اندازه گیری کنند.
کشاورز با بررسی این اطلاعات می تواند زمان مناسب آبیاری را تشخیص دهد. در مزارع مجهز به سیستم آبیاری خودکار، تجهیزات کنترلی نیز می توانند بر اساس میزان رطوبت خاک، آبیاری را شروع یا متوقف کنند. به این ترتیب، مصرف آب بهتر مدیریت می شود و تصمیم گیری درباره آبیاری فقط به زمان بندی ثابت وابسته نخواهد بود.
حمل ونقل، خودرو و شهرهای هوشمند
در حوزه حمل ونقل، اینترنت اشیا برای ردیابی وسایل نقلیه، بررسی وضعیت خودروها و مدیریت مسیرها استفاده می شود. برای مثال، شرکت های حمل ونقل می توانند با نصب تجهیزات ردیابی روی خودروها، موقعیت آن ها را مشاهده کنند و زمان رسیدن به مقصد را بهتر تخمین بزنند.
در خودروهای متصل نیز حسگرها و سامانه های ارتباطی می توانند اطلاعاتی درباره وضعیت بخش های مختلف خودرو جمع آوری کنند و در برخی مدل ها، امکان عیب یابی از راه دور را فراهم آورند. در حمل ونقل عمومی نیز اطلاعات مربوط به موقعیت اتوبوس ها و قطارها می تواند برای اطلاع رسانی زمان رسیدن آن ها به مسافران استفاده شود.
در مقیاس شهری، اینترنت اشیا به مدیریت بهتر برخی خدمات عمومی کمک می کند. برای نمونه، حسگرهای نصب شده در مخازن زباله می توانند میزان پر شدن آن ها را گزارش دهند تا زمان جمع آوری زباله ها بهتر برنامه ریزی شود. همچنین، چراغ های هوشمند معابر می توانند با توجه به شرایط محیط و میزان تردد، روشنایی خود را تنظیم کنند.
اینترنت اشیا چه تفاوتی با هوش مصنوعی دارد؟
اینترنت اشیا و هوش مصنوعی دو فناوری متفاوت هستند که می توانند در کنار یکدیگر کار کنند؛ اما وظایف یکسانی ندارند. اینترنت اشیا امکان اتصال دستگاه ها به یکدیگر، جمع آوری اطلاعات و کنترل آن ها را فراهم می کند. هوش مصنوعی نیز این اطلاعات را تحلیل می کند تا الگوها را شناسایی کند و بر اساس داده ها، پیشنهاد یا تصمیم مناسب ارائه دهد.
تفاوت وظایف اینترنت اشیا و هوش مصنوعی
برای درک بهتر تفاوت این دو فناوری، می توانیم وظایف آن ها را در یک سیستم هوشمند بررسی کنیم. اینترنت اشیا مانند بخشی از سیستم است که اطلاعات محیط را دریافت و منتقل می کند. برای مثال، سنسورهای متصل می توانند دمای اتاق، میزان رطوبت یا حضور افراد را تشخیص دهند و این اطلاعات را در اختیار سیستم قرار دهند.
هوش مصنوعی در مرحله بعد می تواند این اطلاعات را بررسی کند، الگوهای تکرارشونده را بشناسد و بر اساس آن ها تصمیم بگیرد. بنابراین، اینترنت اشیا بیشتر بر جمع آوری و انتقال اطلاعات و ارتباط بین دستگاه ها تمرکز دارد؛ در حالی که هوش مصنوعی وظیفه تحلیل داده ها و کمک به تصمیم گیری را بر عهده می گیرد.
اینترنت اشیا و هوش مصنوعی چگونه با یکدیگر کار می کنند؟
وقتی اینترنت اشیا و هوش مصنوعی در یک سیستم ترکیب می شوند، به این فناوری هوش مصنوعی اشیا (AIoT یا Artificial Intelligence of Things) گفته می شود. در چنین سیستمی، دستگاه های متصل اطلاعات را از محیط جمع آوری می کنند و هوش مصنوعی با تحلیل آن ها، امکان واکنش دقیق تر و متناسب با شرایط را فراهم می کند.
برای مثال، در یک سیستم سرمایش و گرمایش هوشمند، سنسورها دمای اتاق و وضعیت محیط را اندازه گیری می کنند. هوش مصنوعی می تواند با بررسی این اطلاعات و الگوی استفاده ساکنان، زمان مناسب برای روشن یا خاموش شدن تجهیزات را پیش بینی کند. در نتیجه، سیستم فقط به فرمان های دستی یا تنظیمات ثابت وابسته نیست و می تواند عملکرد خود را با شرایط محیط و عادت های کاربران هماهنگ کند.
مزایای اینترنت اشیا
مهم ترین مزایای این فناوری عبارت اند از:
- صرفه جویی در زمان: خودکارسازی برخی کارهای روزمره و کاهش نیاز به کنترل دستی دستگاه ها.
- کاهش هزینه ها: مدیریت بهتر مصرف انرژی و کاهش هزینه های نگهداری تجهیزات.
- افزایش بهره وری: نظارت بر عملکرد دستگاه ها و شناسایی زودهنگام مشکلات.
- کنترل از راه دور: امکان بررسی وضعیت و مدیریت تجهیزات از طریق گوشی یا رایانه.
- بهبود ایمنی: پایش شرایط محیطی در مکان های پرخطر و شناسایی سریع تر وضعیت های غیرعادی.
- تصمیم گیری بهتر: دسترسی به اطلاعات به روز برای مدیریت دقیق تر تجهیزات و منابع.
معایب اینترنت اشیا
استفاده از اینترنت اشیا در کنار مزایای مختلف، محدودیت هایی نیز دارد که پیش از راه اندازی این سیستم ها باید در نظر گرفته شوند. مهم ترین معایب و چالش های این فناوری عبارت اند از:
- هزینه راه اندازی و نگهداری: خرید تجهیزات، نصب و ایجاد زیرساخت ارتباطی ممکن است هزینه بر باشد.
- وابستگی به اینترنت و برق: قطعی اینترنت یا برق می تواند عملکرد برخی دستگاه ها و قابلیت های کنترلی آن ها را مختل کند.
- خطرات امنیتی: ضعف در امنیت دستگاه ها و شبکه ممکن است زمینه دسترسی غیرمجاز یا کنترل تجهیزات توسط افراد دیگر را فراهم کند.
- تهدید حریم خصوصی: جمع آوری اطلاعات مربوط به محیط و فعالیت کاربران، در صورت محافظت نشدن صحیح، می تواند به افشای داده های شخصی منجر شود.
- تغییر برخی فرصت های شغلی: خودکار شدن فرایندها ممکن است نیاز به نیروی انسانی در بعضی مشاغل را کاهش دهد و ضرورت یادگیری مهارت های جدید را افزایش دهد.
خطرات امنیتی اینترنت اشیا و راه های محافظت از دستگاه ها
دستگاه های متصل به اینترنت ممکن است اطلاعاتی درباره خانه، محیط کار یا فعالیت های روزمره کاربران جمع آوری کنند. اگر این دستگاه ها امنیت مناسبی نداشته باشند، افراد غیرمجاز می توانند از ضعف های امنیتی آن ها برای دسترسی به اطلاعات یا کنترل تجهیزات استفاده کنند. برای مثال، نفوذ به یک دوربین هوشمند ممکن است امکان مشاهده تصاویر آن را برای افراد ناشناس فراهم کند. همچنین، هکرها گاهی دستگاه های ناامن مانند دوربین ها و روترهای قدیمی را آلوده می کنند و از آن ها برای انجام حملات اینترنتی به سرورها و وب سایت ها استفاده می کنند.
برای کاهش این خطرات و محافظت از اطلاعات شخصی، بهتر است هنگام راه اندازی و استفاده از تجهیزات هوشمند، چند نکته را رعایت کنید:
- تغییر رمز عبور پیش فرض: پس از راه اندازی دستگاه، رمز عبور اولیه آن را تغییر دهید و از رمزهای قوی و متفاوت برای هر دستگاه یا حساب کاربری استفاده کنید.
- به روزرسانی نرم افزار داخلی دستگاه: به روزرسانی های ارائه شده از طرف سازنده را نصب کنید تا ضعف های امنیتی شناخته شده برطرف شوند.
- استفاده از شبکه وای فای جداگانه: در صورت پشتیبانی روتر، دستگاه های هوشمند را به شبکه ای جدا از رایانه ها و تلفن های همراه شخصی متصل کنید. این کار می تواند دسترسی احتمالی افراد نفوذکننده به سایر دستگاه های شبکه را محدود کند.
- غیرفعال کردن قابلیت های غیرضروری: امکاناتی مانند دسترسی از راه دور یا ارتباطات بی سیم را در صورتی که به آن ها نیاز ندارید، غیرفعال کنید.
- خرید تجهیزات از تولیدکنندگان قابل اعتماد: پیش از خرید، به روزرسانی های امنیتی، پشتیبانی نرم افزاری و امکان دریافت وصله های امنیتی دستگاه را بررسی کنید.
اینترنت اشیا زمانی بیشترین کاربرد را دارد که بتواند یک نیاز واقعی را برطرف کند؛ از ساده تر کردن کنترل وسایل خانه گرفته تا نظارت بر تجهیزات صنعتی و مدیریت منابع. البته اتصال دستگاه ها به اینترنت به تنهایی کافی نیست و برای استفاده درست از این فناوری باید به سازگاری تجهیزات، امنیت ارتباطات و حفاظت از اطلاعات نیز توجه داشت. بنابراین، پیش از استفاده از سیستم های مبتنی بر اینترنت اشیا، بهتر است امکانات موردنیاز و شرایط استفاده را مشخص کنید تا بتوانید متناسب با نیاز خود تصمیم بگیرید.
سؤالات متداول
اینترنت اشیا مخفف چیست و معادل انگلیسی آن چه معنایی دارد؟
IoT مخفف عبارت انگلیسی Internet of Things به معنای «اینترنت اشیا» است. این اصطلاح به اتصال وسایل و تجهیزات فیزیکی به اینترنت اشاره دارد؛ به طوری که بتوانند اطلاعات را با یکدیگر یا با سامانه های دیگر تبادل کنند و از راه دور کنترل شوند.
آیا هر دستگاه متصل به اینترنت، بخشی از اینترنت اشیا محسوب می شود؟
خیر. صرف اتصال یک دستگاه به اینترنت، آن را به یک دستگاه اینترنت اشیا تبدیل نمی کند. در این فناوری، تمرکز بر وسایل و تجهیزاتی است که با استفاده از حسگرها و نرم افزارهای مخصوص، اطلاعاتی درباره محیط یا وضعیت عملکرد خود جمع آوری و ارسال می کنند.
آیا دستگاه های اینترنت اشیا بدون اتصال به اینترنت هم کار می کنند؟
بله، برخی دستگاه های اینترنت اشیا می توانند بدون اتصال به اینترنت و از طریق شبکه داخلی خانه با یکدیگر ارتباط برقرار کنند. در این شرایط، قابلیت هایی که به ارتباط محلی وابسته هستند همچنان قابل استفاده اند. اما برای کنترل دستگاه ها از خارج خانه، دریافت اطلاعات از راه دور یا استفاده از برخی سرویس های ابری، معمولاً به اتصال اینترنت نیاز دارید. البته امکانات آفلاین هر دستگاه به نحوه طراحی و قابلیت های آن بستگی دارد.
آیا دستگاه های اینترنت اشیا از برندهای مختلف با یکدیگر سازگار هستند؟
لزوماً خیر. سازگاری تجهیزات هوشمند به پروتکل ارتباطی و استانداردهایی بستگی دارد که از آن ها پشتیبانی می کنند. برای مثال، استاندارد Matter با هدف آسان تر کردن ارتباط بین تجهیزات هوشمند از برندهای مختلف طراحی شده است. با این حال، برای استفاده از این قابلیت باید دستگاه ها از Matter پشتیبانی کنند و با کنترلر مرکزی یا هاب مورد استفاده سازگار باشند. بنابراین، پیش از خرید بهتر است سازگاری تجهیزات را بررسی کنید.
تفاوت اینترنت اشیا با خانه هوشمند چیست؟
اینترنت اشیا یک فناوری گسترده است که در حوزه های مختلفی مانند صنعت، پزشکی، کشاورزی و ساختمان کاربرد دارد. خانه هوشمند یکی از کاربردهای این فناوری در فضای مسکونی است. به کمک اینترنت اشیا می توان تجهیزاتی مانند سیستم روشنایی، سرمایش و گرمایش، قفل درها و دوربین های نظارتی را به یک شبکه متصل کرد و آن ها را از راه دور یا به صورت خودکار کنترل کرد. در واقع، اینترنت اشیا فناوری زیربنایی است و خانه هوشمند یکی از کاربردهای آن به شمار می رود.


